يافت و ضماد تر و تازه نرم سوده آن جهت داء الثعلب و تحليل اورام ريحيه و بارده ماييه و تسكين اوجاع بارده نافع و نوع كوهى آن قوىتر و گويند چون آن را نرم بكوبند و بپزند و بر آب گوشت بپاشند و بخورند جهت دفع اوجاع مفاصل و امراض بارده رطبه و اورام بارده نافع و به دستور طلاى خشك آن و يا آب تازه آن و نيز نوع ديگر مىشود در هند و بنگاله كه آن را انبه سونته مىنامند و بوى انبه خام از آن مىآيد اين نيز قريب به اول است در مزاج و خاصيت و تر و تازه اين را اكثر ورق كرده با نمك و آب ليمو پرورده بعد از طعام براى تقويت هاضمه و تغيير مزه دهان اندك اندك مىخورند و خوشبو و لذيذ مىباشد و از نوع اول نيز تازه آن را ورق كرده به دستور با نمك و آب ليمو پرورده و يا خشك آن را كوبيده و بيخته با نمك و آب ليمو خمير كرده اقراص مىسازند و به دستور تنقل مىنمايند . زنجبيل الكلاب ماهيت آن : گياهى است برگ آن شبيه به برگ بيد و بسيار زرد و شاخ‌هاى آن سرخ رنگ و طعم آن تند و شبيه به زنجبيل و كشنده سگ و لهذا آن را زنجبيل الكلاب نامند و گويند نوعى از صعتر است . طبيعت آن : در سيّم گرم و در اول خشك . افعال و خواص آن : ضماد تازه تر آن جهت رفع كلف و آثار بسيار قوى الفعل و ضماد برگ آن محلل اورام صلبه و خوردن آن جايز نيست و مولف اختيارات بديعى آن را فلفل الماء دانسته و از صفات آن ظاهر مىگردد كه غير آنست . زنجفر به فتح زاى و سكون نون و فتح جيم و سكون فا و راى مهمله به فارسى شنگرف نامند . ماهيت آن : معرف است و دو نوع مىباشد معدنى و مصنوعى معدنى آن را به يونانى مينون نامند و در معدن زيبق و طلا و مس تكون مىيابد و حجر الزيبق مىنامند و آن مانند عروقى سرخ اسرنجى رنگ با كثافت است و بعضى اين را كبريت احمر دانسته‌اند و مصنوع آن از زيبق و كبريت است و به يونانى قبسابارى نامند . بهترين آن قلمهاى بلند سرخ بسيار تيره آنست كه بوى كبريت از آن نيايد . طبيعت آن : گرم و خشك در دويّم و بعضى خشك در سيّم و بعضى در دويّم سرد دانسته‌اند . افعال و خواص آن : قابض و جاذب و بعضى قوّت قبض آن را زياده از جذب آن و بعضى بالعكس گفته‌اند و از شادنج قابض‌تر و ذرور آن جهت قطع نزف الدم و تأكل دندان و اندمال جراحات و خشك نمودن رطوبت آنها و حكه و جرب و حصف و نمش و شپش و سوختگى آتش نافع و با موم و روغن جهت سوختگى آتش و بثور و شقاق مقعده و اندمال جراحات و رويانيدن گوشت و همچنين مرهم آن و مرهم آن با قنه جهت ردع دماميل در ابتدا و تحليل و انفجار آنها و تحليل اورام بارده و گرفتن دود آن باعث خشكى قروح خبيثه و اندمال آنها است و ليكن بايد كه چشم و گوش و دهان را از آن محافظت نمايند و عند الاستعمال در دهان آب پر نمايند زيرا كه آن از سموم قتاله است و دو درم و گويند دو مثقال آن كشنده است به خناق و كرب و خفقان و جمود و ساير احوال زيبق خورده ، اصلاح آن قى فرمودن به روغن گاو و به طبيخ انجير و شبت و ماء العسل و بوره و آشاميدن ادويه نافعه سحج مانند شير تازه دوشيده و مطبوخ به زور لعابى و لعابات و آشاميدن مرقهاى چرب و اگر برآيد به قى بهتر و الا حقنه نمايند به ادهان و بدل آن شادنج است و اهل هند را عقيده آنست كه چون آن را تنقيه و تصفيه نمايند و با ادويه مناسبه و يا به تنهايى حبوب صغار سازند جهت تبهاى مزمن و مركب و سرفه بارد رطب مزمن و ضيق النفس و يرقان و سختى شكم حادث از رياح غليظه و اوجاع مفاصل و جذام و رفع سميت زهرها بسيار نافع و مقوى نور باصره است و دستور صنعت آن و مراهم آن در قرابادين مذكور شد . زنبق به فتح زاى و سكون نون و فتح باى موحده و قاف به فارسى سوسن آزاد نامند و گويند كه آن غير سوسن ابيض و غير ياسمين است و در سوسن مذكور خواهد شد و گويند كسانى كه سوسن ابيض دانسته‌اند اشتباه كرده‌اند . صاحب اختيارات بديعى گفته گل آن را سه شاخ زرد بود و بلندى شاخ آن كه گل دارد يك گز و زياده و كمتر و بر سر هر شاخى چهار و پنج و شش تا ده گل مىباشد و خوشبوى و برگ‌ها كه بر شاخ آن مىباشد شبيه به برگ مورد و بلندتر از آن و برگ بيخ آن شبيه به برگ كاسنى و ضخيم‌تر از آن و رازقى گفته كه زنبق است . طبيعت آن : در دويّم گرم و در يبوست معتدل و بعضى در اول گرم دانسته‌اند . افعال و خواص آن : ملطف و مقوى دماغ و پياز آن در افعال مانند پياز نرگس است و قوىتر از آن و روغن آن كه مانند روغن گل مدتى در آفتاب گذاشته و سه مرتبه گل زنبق را تجديد كرده باشند در دويّم گرم و در اول خشك ملطف و ملين و مقوى اعضا و پنج درم آن مسهل خلط مرارى و مدر بول و طلاى آن جهت رفع قشعريره و سردى دماغ و اعصاب و اعضاى تناسل نافع .